Bị AI “cướp” giọng, diễn viên lồng tiếng phải chứng minh mình là thật

Nỗ lực bảo vệ sự nghiệp

"Xin chào. Tôi không phải AI, tôi là một diễn viên lồng tiếng thật. Bây giờ tôi sẽ đọc một câu líu lưỡi để chứng minh điều đó…", đó là cách Shen Anyu (31 tuổi, Trung Quốc) mở đầu một đoạn video xác minh danh tính mà anh thường xuyên phải gửi cho khách hàng trong năm qua.

Nam diễn viên lồng tiếng cảm thấy chua chát vì giờ đây muốn có việc, anh phải tự chứng minh giọng nói của mình là thật. Nghịch lý là giọng nói thật của Shen ngày càng bị các nền tảng trực tuyến nhận diện nhầm là sản phẩm do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra.

Shen Anyu (bên trái) và vợ khi làm việc tại nhà (Ảnh: Lu Xiao/Sixth Tone).

Từ năm 2025, các bản sao AI sử dụng giọng nói của anh lan truyền rộng rãi trên Internet. Hệ thống kiểm duyệt của nhiều nền tảng vì thế gắn nhãn chính các bản ghi âm của Shen là "giọng nói tổng hợp", khiến video của khách hàng ít được đề xuất hơn, kéo theo lượng người xem và thu nhập của anh sụt giảm.

Shen liên tục bắt gặp giọng nói của mình trong các video tóm tắt phim, bản tin thể thao, quảng cáo sản phẩm, thậm chí là các nội dung nhạy cảm mà anh chưa từng thực hiện.

Bạn bè, người thân thường xuyên gửi những đoạn video này, tưởng rằng công việc của anh ngày càng phát đạt, thậm chí có người còn hỏi vay tiền. Thực tế hoàn toàn ngược lại.

Thay vì nhận thêm hợp đồng, Shen và vợ là Wei Yiyuan dành phần lớn thời gian thu thập chứng cứ về các trường hợp sử dụng trái phép giọng nói của anh. Họ lưu đường dẫn, chụp màn hình, gửi khiếu nại lên các nền tảng, liên hệ với người đăng tải, làm việc với luật sư và chuẩn bị khởi kiện.

Shen lớn lên tại TP Từ Châu, tỉnh Giang Tô (Trung Quốc). Nhiều năm trước, Shen được một người em họ nhờ đọc lời bình cho một video khoa học. Công việc nhỏ ấy mở ra bước ngoặt trong sự nghiệp.

Chỉ sau vài năm, anh trở thành giọng đọc chính của một kênh phân tích phim trên mạng xã hội với hơn 5 triệu người theo dõi. Nhiều video anh lồng tiếng thu hút hàng triệu lượt xem. Để tạo nên chất giọng đặc trưng, Shen miệt mài luyện phát âm, cảm xúc và nhịp điệu qua từng bản ghi. 

Là một diễn viên lồng tiếng tự do, Shen gần như làm việc bất kể ngày đêm. Anh thu âm lúc nửa đêm, khi bị sốt, thậm chí cả lúc mắc Covid-19. Có lần đang trên đường đi ăn tối, anh đột nhiên phải quay về nhà vì khách hàng gửi kịch bản gấp.

Có thời điểm, Shen kiếm được khoảng 10.000 NDT/tháng (khoảng 38 triệu đồng), những tháng cao điểm lên tới 30.000 NDT (hơn 116 triệu đồng).

Một diễn viên lồng tiếng kiểm tra giọng nói của mình bằng thiết bị phân tích giọng nói, trước khi thu âm lời thoại cho các sản phẩm công nghệ tại Bắc Kinh, Trung Quốc (Ảnh: VCG).

AI bắt đầu tác động trực tiếp đến sự nghiệp của Shen vào năm 2023, khi một người bạn gửi cho anh đoạn video dài 4 phút sử dụng giọng đọc gần như giống hệt mình.

Ban đầu, Shen chỉ tức giận chứ chưa thực sự lo lắng, bởi bản sao AI vẫn còn khá vụng về với cách phát âm cứng và ngắt nghỉ thiếu tự nhiên. Thế nhưng, công nghệ phát triển nhanh hơn anh tưởng. Chỉ sau một thời gian ngắn, các bản sao AI đã giống đến mức ngay cả cha mẹ và bạn bè cũng khó phân biệt đâu là giọng thật của Shen. Nhiều công cụ chỉ cần vài giây ghi âm là có thể tái tạo gần như hoàn chỉnh chất giọng, nhịp điệu và cảm xúc của người nói.

Đến năm 2025, tình huống càng trở nên trớ trêu khi chính giọng nói thật của Shen lại bị các nền tảng trực tuyến nhận diện là sản phẩm do AI tạo ra.

Một khách hàng từng phải giải thích với nền tảng phát sóng rằng video đăng tải được sử dụng giọng đọc thật của Shen. Nhân viên nền tảng thừa nhận họ đã nghe giọng này quá nhiều trên mạng nên mặc định giọng của anh là do AI tạo ra.

Từ đó, Shen phải liên tục quay video để chứng minh mình là người thật, đồng thời trực tiếp liên hệ với các tài khoản sử dụng trái phép giọng nói của mình. Chỉ một số ít đồng ý gỡ video, còn phần lớn phớt lờ, thậm chí có người còn chửi bới hoặc đề nghị mua, xin phép sử dụng bản sao AI của anh.

Để hỗ trợ chồng, Wei nghỉ công việc trong lĩnh vực dược phẩm và dành nhiều giờ mỗi ngày tìm kiếm các video vi phạm, lưu đường dẫn để Shen thực hiện quy trình xác minh theo yêu cầu của nền tảng. Dù nhiều tài khoản đăng tải tới hàng trăm video sử dụng trái phép giọng nói của anh, hầu hết đơn khiếu nại đều không được xử lý.

Không còn lựa chọn, Shen quyết định khởi kiện. Tuy nhiên, vụ kiện ngay lập tức gặp nhiều trở ngại. Để chứng minh giọng AI được tạo từ bản ghi âm của mình, anh có thể phải giám định âm thanh với chi phí ít nhất 10.000 NDT. Việc xác định người tạo ra các bản sao cũng rất khó khăn do chúng được phát tán qua vô số tài khoản.

Cùng lúc đó, công việc của Shen bắt đầu lao dốc. Nhiều khách hàng cũ chuyển sang sử dụng giọng AI thay vì thuê anh thu âm. Một số khác còn đề nghị dùng chính bản sao AI giọng nói của anh với mức chi phí thấp hơn nhiều.

Trong một buổi phát trực tiếp giới thiệu ứng dụng AI, người dẫn chương trình dùng giọng giống hệt Shen để tạo lời bình phim chỉ sau vài cú nhấp chuột. Họ quảng cáo rằng chỉ với số tiền bằng một chai nước khoáng, người dùng có thể tạo lời bình cho nhiều video. Trong khi đó, để thu âm khối lượng tương đương, Shen phải mất hơn 2 ngày làm việc.

Điều khiến anh đau lòng nhất không chỉ là thu nhập giảm sút mà còn là cảm giác nhiều năm khổ luyện có thể bị sao chép chỉ trong vài giây.

Thu nhập giảm sút khiến cuộc sống của Shen và vợ chịu nhiều áp lực. Dù nhiều người khuyên nên kiếm tiền từ chính bản sao AI, Shen từ chối. Hiện hai vợ chồng anh sản xuất video ngắn để bù đắp thu nhập, đồng thời theo đuổi vụ kiện dù biết có thể kéo dài nhiều năm.

Hàng trăm nghìn lao động chịu ảnh hưởng

Không chỉ Shen, nhiều diễn viên lồng tiếng tại Trung Quốc cũng đối mặt với tình trạng giọng nói bị AI sao chép trái phép.

Ciya Liu (28 tuổi) nghi ngờ một công ty sản xuất phim ngắn đã dùng chính các bản thu của cô để huấn luyện AI. Khi bị chất vấn, công ty liền phủ nhận.

Sau đó, doanh nghiệp yêu cầu các diễn viên lồng tiếng chấp nhận giảm 10% thù lao hoặc bị chậm thanh toán, đồng thời thông báo sẽ chuyển sang sản xuất phim bằng AI.

Theo các chuyên gia, dù Trung Quốc chỉ có vài trăm diễn viên lồng tiếng chuyên nghiệp nổi tiếng, lực lượng làm nghề có thể lên tới hàng trăm nghìn người, phục vụ thị trường nội dung âm thanh hơn 740 triệu người dùng và thị trường phim ngắn hơn 660 triệu khán giả.

Công việc và cuộc sống của diễn viên lồng tiếng tại Trung Quốc bị ảnh hưởng bởi AI (Ảnh: Lu Xiao/Sixthtone).

Sự bùng nổ của AI khiến cả số lượng công việc lẫn mức thù lao của diễn viên lồng tiếng đều giảm. Xu Ziqi (30 tuổi) cho biết trước đây công việc đọc sách nói có giá tối thiểu 80 NDT/giờ, nhưng nay nhiều người chấp nhận làm với chỉ một nửa mức này.

Đầu năm nay, hàng chục diễn viên lồng tiếng nổi tiếng tại Trung Quốc tuyên bố chưa từng cho phép bất kỳ tổ chức nào sử dụng giọng nói của họ để huấn luyện AI. Studio 729 Voice - một studio lồng tiếng hàng đầu của Trung Quốc - cũng cảnh báo các bộ phim sử dụng giọng AI đang xuất hiện với hàng nghìn tập trên vô số tài khoản, khiến việc phát hiện và xử lý vi phạm gần như bất khả thi.

Luật sư Ren Xiangyu, người đại diện trong vụ kiện xâm phạm giọng nói bằng AI đầu tiên tại Trung Quốc, cho biết trước đây hành vi sao chép giọng nói rất hiếm vì rào cản kỹ thuật. Nhưng AI đã khiến việc này trở nên nhanh, rẻ và phổ biến hơn bao giờ hết.

Năm 2024, Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc chọn vụ kiện đầu tiên về AI sao chép giọng nói làm án lệ tham khảo, khẳng định việc sử dụng trái phép giọng nói của người khác là hành vi xâm phạm quyền nhân thân, ngay cả khi đơn vị sử dụng sở hữu bản quyền bản ghi âm gốc.

Tuy vậy, theo luật sư Ren, với tốc độ phát triển của công nghệ, hiện vẫn chưa có cơ chế hiệu quả để ngăn chặn các hệ thống tự động thu thập dữ liệu giọng nói trên Internet.